Թուրքիան եւ Իսրայելը Սիրիայում կբախվե՞ն

Դեկտեմբերի 10-ին Թուրքիայի արտգործնախարարությունը, անդրադառնալով Սիրիայի իրավիճակին, գնահատել է Իսրայելի վերջին օրերի գործողությունները եւ դրանք որակել «զավթողական մենթալիտետի հերթական դրսեւորում»: Ավելի ուշ նախագահ Էրդողանը, ընդունելով Անկարայում հավատարմագրված դեսպաններին, Իսրայելի կառավարության այդ քաղաքականությունը բնութագրել է որպես «ոչ մի տեղ չտանող»:

Իսրայելի պաշտպանության նախարարությունը նույն օրը հերքել է արաբական մի շարք լրատվամիջոցների տարածած տեղեկությունը, որ իսրայելական «տանկերը Դամասկոսից 20 կիլոմետր հեռավորության վրա են»: Այդ հայտարարությունն, ի դեպ, տարածվել է արաբերեն: Պաշտպանության նախարար Կացն ասել է, որ բանակին հրամայել է ստեղծել ստերիլ գոտի: Նա հիմնավորել է, որ Իսրայելը չի կարող «անտաբեր մնալ իր սահմաններին մոտեցող սպառնալիքի հանդեպ»:

Կառավարության մի բարձրաստիճան ներկայացուցիչ մամուլին հայտնել է, որ Իսրայելը Սիրիայի տարածքների նկատմամբ ոչ մի հավակնություն չունի, բայց Գոլանի բարձունքներն այլեւս ամբողջությամբ անցել են իսրայելական հսկողության ներքո՝ ներառյալ Հերմոն լեռնազանգվածը: Պաշտոնյայի ասելով՝ Իսրայելը մտահոգված է Սիրիայի ազգային փոքրամասնությունների ճակատագրով: Նա ընդգծել է, որ Սիրիայում պետք է հավասարապես հարգվեն էթնիկ-կրոնական բոլոր խմբերի շահերը: Ընդսմին, իսրայելցի պաշտոնյան հատկապես շեշտել է դրուզների եւ քրդերի իրավունքների պաշտպանության կարեւորությունը:

Վերջին շրջանում թուրքական կողմն Իսրայելին մեղադրել է Սիրիայում քուրդ «ահաբեկիչներին աջակցելու» մեջ: Իսրայելցի անանուն պաշտոնյան բացահայտել է, որ կառավարությունը քրդական շարժումը դիտում է որպես «Իրանի ազդեցության վերահաստատման դեմ պատվար»:

Թուրքիան գերխնդիր է համարում Սիրիայի հյուսիս-արեւելքում քրդական փաստացի ինքնակառավարման լուծարումը, զինված խմբավորումների ջախջախումը:

Թուրքիայի շահագրգռվածությունը, հավանաբար, նաեւ տնտեսական բաղադրիչ ունի: Սիրիայի անդրեփրատյան տարածքներն էներգակիրների զգալի պաշարներ ունեն: Անկարան հավակնում է լինել էներգակիրների տարանցման «հաբ» եւ այդ լծակն օգտագործել Եվրամիության ու ՆԱՏՕ-ի հետ հարաբերություններում:

Գազայից Իսրայելի դեմ անցյալ տարվա հոկտեմբերին հարձակումը փորձագիտական մի շարք հեղինակավոր կենտրոններ համարել են Պարսից ծոցի արաբական երկրներից դեպի Եվրամիություն լոգիստիկ նախագիծը տապալելու ծրագրի մաս: Թուրքիան փորձել է այլընտրանքային նախագիծ առաջարկել, որ պետք է անցնի Իրաքի տարածքով: Երեւում է, գաղափարը միջազգային աջակցություն չի ստանում:

Խորքային իմաստով Ասադի հեռացմամբ հնարավորություն է ստեղծվում, որպեսզի Միջերկրածովյան սուբռեգիոնում ուժերի վերաբաշխում կատարվի: Այս առումով պատահական չէ, որ իսրայելալիբանանյան հրադադարի երաշխավոր է նաեւ Ֆրանսիան:

Փարիզում ԱՄՆ ընտրված նախագահ Դոնալդ Թրամփի հետ հանդիպումից հետո Էմանուել Մակրոնն ասել է, որ թեեւ Ֆրանսիան հարգում է միջազգային իրավունքը, բայց Իսրայելի վարչապետ Նաթանյահուի ձերբակալության որոշումը չի կատարի՝ հաշվի առնելով նրա բարձր կարգավիճակը:

Դժվար է ասել, թե դա իսրայելաֆրանսիական «գործարքի» դրսեւորում է, բայց փաստ է, որ մինչ այդ Մակրոնը Նաթանյահուի ամենախիստ քննադատներից մեկն էր: Ի՞նչ պայմանավորվածություններ կարող են ձեռք բերվել Ֆրանսիայի եւ Իսրայելի միջեւ: Սիրիայի հարցում Իսրայելի եւ Թուրքիայի հակասությունները սահմանափակվում են միայն քրդերի եւ դրուզների իրավունքների հարցո՞վ: Միամտություն կլիներ ասել, որ պաղեստինցիներին բռնաճնշող Իսրայելը դրուզների եւ քրդերի կամ ասորիների եւ եզդիների պաշտպանն է: Նույնը Թուրքիան է. քրդերին բռնադատողը չի կարող պաղեստինցիների ինքնորոշման երաշխավոր լինել: Իսրայելաթուրքական հակասությունները, երեւում է, արմատական են: ԱՄՆ-ին կհաջողվի՞ կառավարել Էրդողանին եւ Նաթանյահուին, թե նրանք Սիրիայում կբախվե՞ն:

Թիվ 1 սյունակ, Վահրամ Աթանեսյան