Երբ հաղթում է ՀԱՄԱՍ-ը

Հունվարի 27-ին հայտնի է դարձել, որ Գազայում հրադադարը երկարաձգվել է մինչեւ փետրվարի 18-ը: Իսրայելում Նաթանյահուի կառավարության դեմ բողոքի զանգվածային ցույցեր են անցկացվել: Պաղեստինյան ՀԱՄԱՍ խմբավորման կողմից գերեվարվածների եւ պատանդառվածների հարազատները պահանջում են հավատարիմ մնալ ձեռք բերված համաձայնություններին եւ վերադարձնել բոլոր պահվող անձանց:

Ըստ պայմանավորվածության, Իսրայելն իր մեկ քաղաքացու դիմաց բանտից ազատ է արձակում երեսուն պաղեստինցու, իսկ եթե ազատ արձակվող իսրայելցին կին է, ապա նրա փոխարեն վերադարձվում է հիսուն պաղեստինցի: Ոչ մեկի համար գաղտնիք չէ, որ Իսրայելի բանտերում պատիժ են կրում Պաղեստինի ազատագրման եւ անկախ պետականության ստեղծման զինված պայքարի մասնակիցներ: Իսրայելական օրենքներով նրանք ահաբեկիչներ են:

Բայց ստեղծվել է իրավիճակ, երբ քաղաքական ընդդմիությունը Նաթանյահուին մեղադրում է ՀԱՄԱՍ-ի հետ կապիտուլյացիոն գործարք կնքելու մեջ, իսկ հանրային լայն խավերը՝ պահանջում, որ նա հանուն պատանդ պահվող իսրայելցիների մինչեւ վերջ հավատարիմ մնա ձեռք բերված համաձայնությանը:

Իսրայելի քաղաքական շրջանակներում «ռումբի պայթյունի» էֆեկտ է թողել տեղեկատվությունը, որ բանակը բացել է անցակետերը եւ Գազայի հյուսիսային հատվածից բռնատեղահանված տասնյակ հազարավոր մարդիկ վերադառնում են իրենց բնակության նախկին վայրերը:

Ավելի վաղ արեւմտյան մամուլում տեղեկություն էր տարածվել, որ Միացյալ Նահանգների նոր վարչակազմը Եգիպտոսին եւ Հորդանանին խնդրել է ապաստան տալ պաղեստինցի փախստականներին: Եգիպտոսը եւ Հորդանանը պաշտոնապես մերծել են Վաշւնգտոնի առաջարկությունը եւ պնդել, որ Գազայից հեռացած բոլոր պաղեստինցիները պետք էվերադառնան իրենց հայրենիք:

Գազայի հատվածում պաղեստինցի մեծաքանակ բնակչության առկայությունը հարեւան արաբական երկրներին եւ Թուրքիային հնարավորություն են տալիս մարդասիրական օգնություն ցուցաբերելու անվան տակ ընդգրկվել քաղաքական գործընթացներում:

Անցյալ շաբաթ Թուրքիայի Ազգային անվտանգության խորհրդի նիստից հետո Էրդողանը հայտարարել է, որ «ՀԱՄԱՍ-ը չի պարտվել»: Գազայում ավելի քան հիսուն հազար պաղեստինցի է սպանվել, բայց իրավա-քաղաքական առումով, իրոք, ՀԱՄԱՍ-ը չի պարտվել:

Իսրայելում աճում է դժգոհությունը, քաղաքական ընդդիմությունը պահանջում է բարձրագույն զինվորականության եւ կառավարության հրաժարականը: Զինված ուժերի Գլխավոր շտաբի հետ Հալեւին արդեն խոստովանել է թերացումը եւ խնդրել, որ մարտի 6-ին ազատվի զբաղեցրած պաշտոնից:

Ավելի վաղ նման հայտարարություն արել է Իսրայելի ռազմական հետախուզության պետը: Ակնկալվում է, որ հրաժարական կտա նաեւ «Մոսադի» տնօրեն Բերնեան: Ավելի քան տասնհինգ ամիս տեւած պատերազմում Իսրայելը հազարավոր մարդկային կորուստներ է ունեցել: Պատերազմը սրել է նաեւ սոցիալական իրավիճակը:

Մեծ հաշվով այդ զրկանքները ոչ թե լուծել են ՀԱՄԱՍ-ի հարցը, այլ ավելի ակտուալացրել: Ահաբեկչական համարվող կազմակերպության հետ բանակցությունների մեջ են մտել ԱՄՆ-ի, Եգիպտոսի, Կատարի եւ Իսրայելի պաշտոնական ներկայացուցկիչները:

Ընդ որում, ՀԱՄԱՍ-ին հաջողվել է համաձայնագրից հանել այն կետը, ըստ որի այդ կազմակերպությունը հետագա քաղաքական կարգավորումների սուբյեկտ չի կարող լինել:

Քաղաքական առումով ստեղծված իրավիճակը բավական դիպուկ է գնահատել Իսրայելի անվտանգության նախկին նախարար Իտամար Բեն-Գվիրը. «Երբ չկա լիակատար հաղթանակ, համաձայնությունը վերածվում է կապիտուլյացիայի»:

Մեծ է հավանականությունը, որ Նաթանյահուի կառավարությունը կհաղթահարի ներքաղաքական փորձությունը: Բայց ո՞վ կհաղթի նոր ընտրություններում: Եթե իշխանությունն անցնի աջ ծայրահեղականներին կամ պաշտոնանկման սպառնալիքի ներքո Նաթանյահուն փորձի չեղարկել ՀԱՄԱՍ-ի հետ պայմանավորվածությունները, ապա Մերձավոր Արեւելքը կկանգնի լայնածավալ պատերազմի շեմին: ՀԱՄԱՍ-ի «հաղթանակն», ընդհակառակը, պաղեստինյան խնդրի քաղաքական կարգավորման որոշակի հնարավորուն է։

Թիվ 1 սյունակ, Վահրամ Աթանեսյան