Թուրքիան լեգիտիմացնու՞մ է Սիրիայում Ադրբեջանի «ռազմական ներկայությունը»

Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Հաքան Ֆիդանը Սիրիայի վերաբերյալ ուշագրավ հայտարարություն է արել: Նա ասել է, որ Անկարան իր հովանավորությամբ ավելի քան տասը տարի գործած ռազմական խմբավորումներին, որոնց թիվը կազմում է մոտ յոթանասուն հազար, հորդորել է լիովին անցնել Սիրիայի նոր իշխանությունների քաղաքական ենթակայությանը եւ այդ երկրի զինված ուժերի մաս կազմել:

Տեղեկություններ կան, որ Սիրիայի կազմավորվող զինված ուժերում պատասխանատու պաշտոնների են նշանակվում նաեւ թուրք բարձրաստիճան զինվորականներ: Այս ֆոնին Բաքվի մամուլը տեղեկություն է տարածել, որ պաշտոնական այցով Թուրքիայում գտնվող՝ Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարի տեղակալ, ցամաքային զորքերի հրամանատար Միրզոեւը թուրք զինվորականների ուղեկցությամբ եղել է Սիրիայի հետ Թուրքիայի սահմանին:

Միրզոեւի Թուրքիա այցը որոշ առումով նման է «ստուգատեսի»: Ադրբեջանում արդեն տեւական ժամանակ է, ինչ խոսում են, որ նա «կնշանակվի պաշտպանության նախարար»: Ըստ երեւույթին, այդ լուրերը հիմնազուրկ չեն: Միրզոեւը զինվորական կրթություն է ստացել Թուրքիայում: Որոշ տեղեկություններով՝ նա Թուրքիայում «ծառայողական փորձաշրջան է անցել», որից հետո նշանակվել է Ադրբեջանի զինված ուժերի հատուկ նշանակության զորամիավորման հրամանատար:

Միրզոեւի այցը Սիրիայի հետ Թուրքիայի սահման դիտարկվում է որպես քրդական ինքնավարության դեմ հավանական պատերազմին Ադրբեջանի մասնակցության մասին ազդակ: Դա միանգամայն հնարավոր է: Եւ խնդիրն այն չէ, որ Թուրքիան ռազմական աջակցության կարիք ունի: Քրդական հարցում Բաքվի եւ Անկարայի միջեւ տարաձայնություններ եղել են եւ մնում են: Սիրիայի հյուսիս-արեւլքում քրդերի դեմ ռազմական գործողություններին ադրբեջանական թեկուզ մեկ վաշտի մասնակցությունը քաղաքական առումով կնշանակի, որ Էրդողանը «վերջնականապես կոտրել է» Ալիեւին:

Բայց խնդրի եւս մեկ, թերեւս՝ ավելի կարեւոր կողմ կա. Սիրիայում «քաղաքացիական», իրականում՝ Թուրքիայի հովանավորությամբ Բաշար Ասադի դեմ պատերազմի սկզբից ի վեր տասնյակ հազարավոր ադրբեջանցիներ հայտնվել են Սիրիայի հյուսիսում եւ զինվորագրվել «սրբազան պայքարին»: Նրանց մի մասը կռվել է «Իսլամական պետության» զինառյալների շարքերում: Ոչ ոք չի կարող ստույգ ասել՝ Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարի նշած յոթանասուն հազար զինառյալներից քանի՞սն են ադրբեջանցի: Ադրբեջանի պաշտպանության փոխնախարար Միրզեւն այդ հարցը քննարկե՞լ է Թուրքիայի ԶՈՒ Գլխավոր շտաբի պետի հետ հանդիպմանը:

Ամենայն հավանականությամբ, Միրզոեւը ոչ թե Սիրիայի հետ Թուրքիայի սահման, այլ՝ թուրք բարձրաստիճան զինվորականների հետ այցելել է Սիրիայի հյուսիսային շրջաններ: Անցած տարիներին Բաքվում «ապօրինի զինված խմբավորումներին անդամակցելու, նրանց շարքերում մարտական գործողությունների մասնակցելու» մեղադրանքով մի քանի անձ ազատազրկման է դատապարտվել:

Որտե՞ղ եւ ի՞նչ կազմավորումների շարքերում են նրանք կռվել՝ ադրբեջանական կողմը մանրամասնություններ չի հայտնում: Ավելի հաճախակի են Սիրիայից Ադրբեջանի քաղաքացիների հայրենադարձության մասին տեղեկությունները: Դատելով հրապարակումներից, խոսքը բացառապես կանանց եւ երեխաների մասին է: Ըստ երեւույթին, նրանք Թուրքիայի հովանավորած զինված խմբավորումներին անդամակցած ադրբեջանցիների ընտանիքի անդամներ են:Այդ խնդիրը լուրջ բարդություն է Ադրբեջանի իշխանությունների համար: Եթե տեղի ունենա զանգվածային հայրենադարձություն, ապա Բաքուն կբախվի արմատական իսլամականության տարածման սպառնալիքի: Ըստ էության, դա է պատճառը, որ Ալիեւը փակ է պահում նաեւ Թուրքիայի հետ ցամաքային սահմանը: Նրա համար հաջողություն կլիներ, եթե Սիրիայի եւ Իրաքի հյուսիսում գտնվող տասնյակ հազարավոր ադրբեջանցի զինառյալներն ինտեգրվեին Սիրիայի նոր իշխանությունների կողմից Թուրքիայի հովանավորությամբ կազմավորվող զինված ուժերին եւ այդ երկրի քաղաքացիություն ստանային:

Թիվ 1 սյունակ, Վահրամ Աթանեսյան