Վաղ մանկական «էլիտար» կրթության գինը և դրա իրական արժեքը Հայաստանում

Վերջին տարիներին Հայաստանում նկատվում է մի միտում, որը գնալով ավելի է խորանում․ մասնավոր մանկապարտեզների և տարրական դպրոցների տարեկան վարձավճարները հասնում են 3.5–5 միլիոն դրամի, այն դեպքում, երբ հանրապետությունում նախադպրոցական և դպրոցական կրթությունը պետական մակարդակով անվճար է։

Արդյո՞ք վաղ մանկական և տարրական կրթության փուլում նման ֆինանսական բեռը արդարացված է, թե գործ ունենք սոցիալական երևույթի հետ, որը ավելի շատ պայմանավորված է ծնողական վախերով, մրցակցությամբ և կարգավիճակային մտածողությամբ։

Տարիքային սահմանները
անտեսել հնարավոր չէ

3–9 տարեկան երեխաների զարգացման փուլը ունի հստակ հոգեֆիզիոլոգիական սահմաններ։ Ուշադրության կենտրոնացումը կարճատև է, նյարդային համակարգը դեռևս ձևավորման փուլում է, իսկ ուսուցումը հիմնականում իրականացվում է խաղի, կրկնության և փորձառական շփման միջոցով։ Ոչ մի թանկարժեք կրթական միջավայր կամ միջազգային ծրագիր ի վիճակի չէ արագացնել ուղեղի կենսաբանական զարգացումը։

Այս տարիքում առաջնայինը ակադեմիական ծանրաբեռնվածությունը չէ, այլ հոգեբանական անվտանգությունը, կայուն միջավայրը և բնական զարգացման հնարավորությունը։

Բարձր գինը դեռևս որակի չափանիշ չէ

Հայաստանի իրականության մեջ բարձրարժեք մասնավոր կրթական հաստատությունների դեպքում վճարումը հաճախ ուղղված է ոչ թե կրթական բովանդակությանը, այլ սոցիալական փակ միջավայրին, ծնողական կարգավիճակին, բրենդին և «լավ ապագայի» խոստմանը, որը դժվար է չափել։

Մինչդեռ այբուբենի յուրացումը, հաշվելու հմտությունները, խոսքի զարգացումն ու սոցիալական ադապտացիան լիարժեք հնարավոր են նաև պետական համակարգում, պայմանով, որ ընտանիքը ներգրավված է երեխայի զարգացման գործընթացում և պատասխանատվությունը ամբողջությամբ չի փոխանցում դպրոցին կամ մանկապարտեզին։

Պետական կրթությունը վաղ փուլում չի զիջում բովանդակությամբ

Տարրական կրթության մակարդակում Հայաստանը չի պահանջում միջազգային դիպլոմներ, բարդ STEM ենթակառուցվածքներ կամ բազմալեզու ծանրաբեռնված ծրագրեր։ Այս փուլում կրթության որակը մեծապես կախված է ընտանեկան միջավայրից՝ խոսքից, ընթերցումից, կենդանի շփումից և թվային միջավայրի վերահսկումից։

Այդ պայմաններում 6–10 տարեկան երեխաների զարգացման արդյունքներում պետական և մասնավոր համակարգերի միջև տարբերությունը հաճախ նվազագույն է։

Երբ է բարձրարժեք կրթությունն իրականում արդարացված

Բարձրարժեք կրթական մոդելները նպատակահարմար են ավելի ուշ փուլում՝ դեռահասային տարիքում, երբ առկա է մասնագիտական կողմնորոշման անհրաժեշտություն, լեզվական միջավայրի խորացում և միջազգային կրթական ուղիների իրական, ոչ թե ձևական հնարավորություն։

Մինչ այդ տարիքը նման ծախսերը հաճախ ավելի շատ արտացոլում են ծնողական անհանգստությունը և վերահսկողության պատրանքը, քան երեխայի իրական կրթական կարիքները։

Ինչո՞ւ է էլիտար կրթությունը երբեմն վտանգավոր այդ տարիքում

Վաղ տարիքում չափազանց «պրեմիում» կրթական միջավայրը կարող է թուլացնել երեխայի ներքին մոտիվացիան և կտրել նրան սոցիալական իրական բազմազանությունից։ Սա արդեն կրթական առավելություն չէ, այլ հետաձգված սոցիալ-հոգեբանական խնդիր։

Վաղ մանկական և տարրական կրթությունը չի կարող լինել «էլիտար» իր բովանդակությամբ։ Այն կարող է լինել միայն առողջ կամ ոչ առողջ։ Հայաստանի պայմաններում 3.5–5 միլիոն դրամ արժեցող կրթությունը այս փուլում հաճախ խոսում է ոչ թե զարգացման, այլ կարգավիճակի, վերահսկողության պատրանքի մասին։

Երեխայի ապագան չի գնվում վաղ տարիքում բարձր գներով։ Այն կառուցվում է խելամիտ, չափավոր և գիտակցված ընտրություններով։