Տարիներ շարունակ Հայաստանի հանրային դաշտում շրջանառվում է մի թեզ, թե Հայաստանը չափազանց մեծ կախվածություն ունի Ռուսաստանից, ԵԱՏՄ-ից և ռուսական տնտեսական համակարգից։ Որպես փաստարկ սովորաբար նշվում են գազը, արտահանումը, աշխատուժի միգրացիան, դրամական փոխանցումները և անվտանգության հարցերը։
Սակայն այս քննարկման մեջ գրեթե երբեք չի հնչում հակադարձ հարցը.
Իսկ ի՞նչ կկորցնի Ռուսաստանը, եթե կորցնի Հայաստանը։
Քաղաքական և տնտեսական հարաբերությունները երբեք միակողմանի չեն լինում։ Եթե որևէ պետություն տասնամյակներ շարունակ պահպանում է իր ռազմական, տնտեսական և քաղաքական ներկայությունը մեկ այլ երկրում, վերահսկում է ռազմավարական ենթակառուցվածքներ և օգտվում նրա աշխարհագրական դիրքից, նշանակում է՝ այդ պետությունը նույնպես լուրջ շահեր ունի։
Հայաստանի դեպքում այդ շահերը շատ ավելի մեծ են, քան սովորաբար ընդունված է խոստովանել։
Առաջին հերթին խոսքը վերաբերում է տնտեսական համագործակցությանը։ Վերջին տարիներին Հայաստանը դարձել է կարևոր առևտրային և վերաարտահանման հանգույց՝ ապահովելով զգալի տնտեսական ակտիվություն, շրջանառություն և բիզնես հնարավորություններ։ Այո՛, Հայաստանը շահում է այդ գործընթացներից, սակայն շահում են նաև ռուսական տնտեսությունն ու ռուսական շուկան։
Երկրորդ կարևոր գործոնը գազային ոլորտն է։ Ռուսաստանը Հայաստանի հիմնական գազամատակարարն է, իսկ համեմատաբար մատչելի գինը կարևոր ազդեցություն ունի տնտեսության մրցունակության վրա։ Սակայն այստեղ ևս գործում է փոխադարձ շահերի սկզբունքը։ «Գազպրոմ Արմենիան» գործում է Հայաստանի Հանրապետության իրավական դաշտում և հանդիսանում է Հայաստանի տնտեսության կարևորագույն ակտիվներից մեկը։ Հետևաբար գազային հարաբերությունները չեն կարող դիտարկվել որպես միակողմանի կախվածություն։
Երրորդ կարևոր հանգամանքը երկաթուղային համակարգն է։ Հայաստանի երկաթուղին ռազմավարական նշանակության ենթակառուցվածք է, որը կարող է առանցքային դեր ունենալ ապագա տարածաշրջանային հաղորդակցությունների, «Հյուսիս-Հարավ» միջանցքի և միջազգային բեռնափոխադրումների զարգացման գործում։ Հետևաբար այն ոչ միայն տնտեսական, այլև քաղաքական և աշխարհաքաղաքական ռեսուրս է։
Չորրորդ գործոնը ԵԱՏՄ տնտեսական համակարգն է։ Հայաստանը ոչ միայն օգտվում է միության ընդհանուր շուկայից, այլև մասնակցում է դրա ձևավորմանը, մաքսային եկամուտների բաշխմանը և տնտեսական համագործակցության ընդհանուր մեխանիզմներին։ Հետևաբար սխալ է Հայաստանը ներկայացնել բացառապես որպես ստացող կողմ։
Հինգերորդ կարևոր հանգամանքը վերջին տարիներին Հայաստանի տնտեսական կապերի դիվերսիֆիկացումն է։ Եթե նախկինում դրամական փոխանցումները և աշխատանքային միգրացիան գրեթե ամբողջությամբ կապված էին Ռուսաստանի հետ, ապա այսօր Հայաստանը աստիճանաբար ընդլայնում է իր տնտեսական կապերը տարբեր ուղղություններով, ինչը նվազեցնում է կախվածության աստիճանը։
Սակայն կան նաև գործոններ, որոնց մասին շատ ավելի քիչ է խոսվում։
Առաջինը՝ Գյումրիում տեղակայված 102-րդ ռազմաբազան։ Տարիներ շարունակ այն ներկայացվել է որպես Ռուսաստանի կողմից Հայաստանին տրամադրվող անվտանգության համակարգ։ Սակայն իրականում ռազմաբազան նաև Ռուսաստանի ռազմավարական ակտիվն է։ Այն Մոսկվայի կարևորագույն ռազմական հենակետերից է Հարավային Կովկասում և ապահովում է Ռուսաստանի ներկայությունը տարածաշրջանում։
Երկրորդը՝ Հայաստանի աշխարհագրական դիրքն է։ Հայաստանը հանդիսանում է Հարավային Կովկասի կարևորագույն հանգույցներից մեկը և տարածաշրջանային բազմաթիվ տնտեսական ու տրանսպորտային նախագծերի անբաժանելի մաս։ Այդ պատճառով Հայաստանի կայունությունն ու կանխատեսելիությունը կարևոր նշանակություն ունեն ոչ միայն Հայաստանի, այլև նրա գործընկերների համար։
Երրորդը՝ ռուսական տնտեսական ակտիվներն են Հայաստանում։ Տասնամյակների ընթացքում ռուսական կապիտալը զգալի ներկայություն է ձևավորել Հայաստանի տնտեսության տարբեր ոլորտներում՝ էներգետիկայից մինչև ենթակառուցվածքներ։ Բնականաբար, այդ ակտիվների անվտանգ գործունեությունը նույնպես հանդիսանում է Ռուսաստանի շահերից մեկը։
Էդգար Բաբայան Թիվ 1 Մեդիա
