Չիան ծննդավայրը համարվում է Մեքսիկան և Գվատեմալան, որտեղ այն աճում է ծովի մակարդակից ավելի քան 1800 մետր բարձրության վրա։ Ներկայումս աճեցվում է ողջ Հարավային Ամերիկայում, Միացյալ Նահանգներում և Ավստրալիայում։
Չիան, եգիպտացորենի և լոբիի հետ միասին, ացտեկների հնագույն մշակույթի կարևոր մասն էր: Ենթադրվում է, որ սերմերի բարձր էներգետիկ հատկությունները լավ գիտեին հնդկական մեկ այլ մշակույթ՝ մայաները որոնց լեզվով, ինչպես ասում են, «chia» անունը նշանակում է «յուղոտ»: Ացտեկները և մայաները օգտագործել են չիայի սերմերը որպես բնական էներգիաի աղբյուր։ Այդ իսկ պատճառով դրանք օգտագործվել են նախքան խորդուբորդ ժայռոտ տեղանքով շատ կիլոմետր հեռավորություններ հաղթահարելը:
Չիայի սերմերը լինում են սպիտակ, սև, շագանակագույն կամ մոխրագույն։ Նրանց միջև տարբերություն չկա։ Չիայի սերմերը կալցիումի հիանալի աղբյուր են․ հարյուր գրամ սերմերը պարունակում են 631 միլիգրամ կալցիում, ինչը երկու անգամ ավելի շատ է, քան մեկ բաժակ կաթում: Այն կատարյալ է բուսակերների համար: Չիայի սերմերը օմեգա-3 և օմեգա-6 չհագեցած ճարպաթթուների հիմնական աղբյուրներից են: Սրանք կենսական թթուներ են, որոնք ապահովում են մարդու ուղեղի և սրտանոթային համակարգի բնականոն գործունեությունը։
Չիայի սերմերը նույնպես թաղանթանյութի մեծ աղբյուր են:Դրա պարունակությունը տպավորիչ է 10 գրամի 2 ճաշի գդալ սերմերում, ինչը բժիշկների կողմից մեծահասակների համար առաջարկվող օրական արժեքի 1/3-ն է:
Հայտնի ֆրանսիացի սննդաբան Պիեռ Դուկանը իր սննդակարգում ներառել է չիայի սերմերը ինչո՞ւ։ Չիայի սերմերը շատ կալորիական են, բացի այդ, նրանք ունեն հեղուկ կլանելու հատկություն։ Ստամոքսի մեջ մտնելով և ստամոքսահյութը ներծծվելով դրանք մի քանի անգամ մեծանում են, այդպիսով, քիչ քանակի սերմերը կարող են երկար ժամանակ ձեզ հագեցվածության զգացում պարգևել։
Խորհուրդ չի տրվում օգտագործել չիայի սերմեր աղեստամոքսային տրակտի աշխատանքի խանգարման դեպքում։ Մեծ քանակությամբ թաղանթանյութը կարող է առաջացնել գազի արտադրության ավելացում։ Բացի այդ, բավականին կոշտ կեղևի պատճառով դրանք չպետք է ներառվեն սննդակարգում, երբ ատամնաբուժություն է իրականացվում։
Պետք է զգուշություն ցուցաբերել երիկամների հիվանդություններով, արյան ցածր ճնշումով, արյան ցածր մակարդում ունեցող մարդկանց և արյան շաքարը կարգավորող դեղամիջոցներ ընդունող մարդկանց մոտ: Ալերգիկ ռեակցիան հնարավոր է նաև օգտագործելիս զգույշ եղեք առաջին անգամ չիայի հետ հանդիպելիս:
Գրիգ Հակոբյան
