Ադրբեջանի թալիշների Հանրային խորհրդի վարչության անդամ Խիլալ Մամեդովը «Թուրան» գործակալությանը հայտնել է, որ հունվարի 22-ին Պետական անվտանգության ծառայության Բաքու քաղաքի Նիզամիի շրջանի աշխատակիցներն իրեն ծանուցագիր են փոխանցել, որ հունվարի 23-ի ժամը 09:30-ին պարտավոր է ներկայանալ նշված գերատեսչության Քննչական գլխավոր վարչություն:
Ըստ ծանուցագրի՝ Մամեդովը հարցաքննությանն է հրավիրվում «մի քրեական գործի շրջանակներում՝ որպես վկա»: Խոսքն ի՞նչ քրեական գործի մասին է՝ ծանուցագրում նշված չէ: Մամեդովը ենթադրել է, որ իրեն հարցաքննության են կանչում թալիշ գիտնական Իգբալ Աբիլովի գործով:
Վերջինս, թեեւ հանդիսանում է Ադրբեջանի քաղաքացի, բայց ավելի քան տասը տարի բնակվել է Մինսկում, որտեղ ավարտել է համալսարանը եւ ստացել արեւելագետի մասնագիտություն: Աբիլովը Մինսկի համալսարանի ասպիրանտուրայում պատրաստվում էր թեկնածուական թեզի պաշտպանության:
Անցյալ տարվա ամռանը նա այցելել է Լենքորանի շրջանում ապրող ծնողներին եւ հարազատներին, մասնակցել հորեղբոր որդու հարսանյաց հանդեսին: Աբիլովը Բաքվի «Հեյդար Ալիեւ» միջազգային օդանավակայանում ձերբակալվել է Մինսկի ՝վերթի օդանավի թռիչքից րոպեներ առաջ, երբ անցել էր սահմանային եւ մաքսային ստուգումները: Նույն օրը դատարանը նրան կալանավորել է:
Ադրբեջանի Պետական անվտանգության ծառայությունը նրան երկու մեղադրանք է առաջադրել՝ պետական դավաճանություն եւ ազգամիջյան թշնամանքի ու անջատողականության հրահրում: Ըստ Աբիլովի պաշտպանների՝ որպես պետական դավաճանության ապացույց վկայակոչվում են նրա հեռավար կապը Երեւանի պետական համալսարանի արեւելագիտության ամբիոնի վարիչ Վարդան Ոսկանյանի հետ: Աբիլովը Ոսկանյանի հետ քննարկել է թալիշներ պատմությանը, լեզվին, մշակույթին վերաբերող հարցեր:
Ինչ վերաբերում է ազգամիջյան թշնամանքի եւ անջատողականության հրահրմանը, ապա հետաքննության մարմինը վկայակոչում է բելառուսական, ռուսաստանյան եւ արեւմտյան մամուլում նրա հոդվածները, որոնցում հեղինակը թալիշներին ներկայացրել է որպես իրանական ծագման, հնդեվրոպական լեզվաընտանիքին պատկանող առանձին էթնիկ ինքնության կրողներ:
Պետական անվտանգության ծառայության կողմից վկայի կարգավիճակով հարցաքննության կանչված Խիլալ Մամեդովը տեղյակ է, որ նույն օրը «հրավիրված է» նաեւ Իգբալ Աբիլովի հորեղբայրը: Դա նրան հիմք է տալիս պնդելու, որ ինքը նույնպես հարցաքննվելու է Աբիլովի «պետական դավաճանության» գործի շրջանակներում:
Մամեդովն Ադրբեջանի իշխանությունների հետ հարաբերությունների դառը փորձ ունի: Ժամանակին նա խմբագրել է «Թալիշական ձայն» թերթը եւ դատապարտվել հինգ տարվա ազատազրկման: Նրան ներկայացվել է նույն՝ «ազգամիջյան թշնամանք եւ անջատողականություն հրահրելու» մեղադրանքը: Երեք տարի Մամեդովը կրել է պատիժը, ապա արժանացել ներման եւ ազատ արձակվել: Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը ճանաչել է ապօրինի:
Խիլալ Մամեդովը հանդիսանում է կալանավորված թալիշ երիտասարդ գիտնական Իգբալ մամեդովի հանրային պաշտպանության նախաձեռնող խմբի ղեկավարը: Ի պաշտպանություն Աբիլովի նա սոցցանցային ստորագրահավաք է կազմակերպել, հեղինակել միջազգային իրավապաշտպան կառույցներին հղված հանրագրեր:
Ակնհայտ է, որ Պետական անվտանգության ծառայությունը նրան ոչ թե գործով հանգամանքներ պարզելու համար է «հրավիրում», այլ՝ ճնշում գործադրելու, որպեսզի հրաժարվի Աբիլովի հանրային պաշտպանության շարժման ղեկավարությունից: Հակառակ դեպքում նրան կառաջադրեն «պետական դավաճանին աջակցելու» մեղադրանք եւ կկալանավորեն:
Ի՞նչ տարբերակ կընտրի Խիլալ Մամեդովը՝ իր անձնական որոշումն է: Ակնհայտ է, որ Ադրբեջանում ազգային փոքրամասնությունները, իսկ թալիշները՝ հատկապես, ենթարկվում է խտրական վերաբերմունքի, իսկ ով այդ մասին բարձրաձայնում է, անմիջապես ենթարկվում է բռնությունների եւ քրեական հետապնդումների:
Անկախությունից ի վեր Ադրբեջանի իշխանություններին, սակայն, հաջողվել է գործի դնել քարոզչական եւ կոռուպցիոն կապեր եւ որոշակի տպավորություն ստեղծել, թե այդ երկրում տարբեր դավանանքի, մշակույթի, լեզվի կրողները համերաշխ ապրում են: Այդ նպատակի համար հատկապես Իլհամ Ալիեւի նախագահության տարիներին հսկայական միջոցներ են ծախսվել, ներգրավվել են նաեւ կրոնական եւ մշակութային հեղինակավոր հաստատություններ:
Իրականությունը, սակայն, այն է, որ ազգային փոքրամասնության ներկայացուցիչն «իրավահավասար քաղաքացի է» այնքան, քանի դեռ չի հիշեցնում իր էթնիկական ծագումը, չի պայքարում մայրենի լեզվով կրթություն ստանալու, թերթ եւ գիրք հրատարակելու իրավունքի համար: Նման առաջին իսկ փորձը պատժվում է: Եւ հաճախ այդ պատիժն իրականացնելու գործում Ալիեւին աջակցում են այլ պետությունների առաջնորդներ: Ամենացայտուն օրինակը թալիշ հանրային գործիչ Աբասզադեի արտահանձնումն էր, որ տեղի ունեցավ Ռուսաստանի իշխանությունների համաձայնությամբ: Բաքվում նա դատվեց եւ սպանվեց բանտում:
Թիվ 1 սյունակ, Վահրամ Աթանեսյան
