Մարտի լույս 22-ի գիշերը Ստամբուլում հակակառավարական ցույցին մասնակցել է 210 հազար մարդ: Այդ մասին հայտարարել է Ժողովրդա-հանրապետական կուսակցության առաջնորդ Օզելը, որ ներկա է գտնվել հանրահավաքին եւ իրավիճակը գնահատել որպես «սահմանադրական հեղաշրջման փորձ»: Բողոքի ակցիաներին միացել է նաեւ Անկարայի քաղաքապետ Յավաշը, թեեւ տարաձայնություններ ունի թե կուսակցության առաջնորդի, թե Ստամբուլի ձերբակալված քաղաքապետ Իմամօղլուի հետ:
Ի՞նչ է իրականում կատարվում Թուրքիայում: Փաստ է, որ Ստամբուլի քաղաքապետի դեմ հետապնդումներն սկսվել են ԱՄՆ եւ Թուրքիայի նախագահների հեռախոսազրույցի տառացիորեն հաջորդ օրը, երբ Ստամբուլի համալսարանի խորհուրդն անվավեր է ճանաչել բարձրագույն կրթության նրա վկայականը, առանց որի նախագահական ընտրություններին նա չի կարող մասնակցել: Ի պատասխան Իմամօղլուն ասել է, թե «քթած ունի այդ որոշման վրա», ինչին հետեւել է արդեն քրեական հետապնդումը: Ընդ որում, մեկնաբանների մեծ մասը համոզված է, որ կոռուպցիայի, ապօրինի ձեռնարկատիրությամբ զբաղվելու մեղադրանքները երկրորդական են, ԺՀԿ կուսակցության թերեւս ամենահանրաճանաչ դեմքը մեկուսացվել է, որպեսզի նրա «վրա կարվի «Քրդական բանվորական կուսակցության» ֆինանսական հովանավորչության քրեական գործը»:
Թրամփ-Էրդողան հեռախոսազրույցի «մեխը», որքանով հասկացվում է թուրքական մամուլի հրապարակումներից, Սիրիայի հյուսիս-արեւելքում ամերիկյան ռազմական ներկայության խնդիր է եղել: Այդ հարցում Վաշինգտոնը վերջնական որոշում չունի, թեեւ Անկարայում կայուն տպավորություն կար, որ Թրամփը շուրջ երկու հազարանոց ամերիկյան զորախումբը դուրս կբերի անդրեփրատյան տարածքներից:
ԱՄՆ նախագահի հետ «առցանց» բանակցություններից հետո Էրդողանը Սիրիա է գործուղել արտաքին գործերի եւ պաշտպանության նախարարներին, ինչպես նաեւ Ազգային հետախուզական ծառայության տնօրենին: Կոնֆիդենցիալ բնույթի ի՞նչ տեղեկություններ են նրանք փոխանցել՝ կարելի է միայն ենթադրել:
Ըստ երեւույթին, տարածաշրջանում քրդական հարցը վերջնականապես լուծելու եւ «նոր աշխարհագրություն ստեղծելու», այսինքն Մերձավոր Արեւելքում «օսմանյան ժառանգությունը վերականգնելու» ծրագիրը բախվել է լրջագույն հակազդեցությունների: Էրդողան-Ժողովրդա-հանրապետական կուսակցություն դիմակայությունը պարզապես արտաքին դրսեւորում է:
Մարտի 20-ին Էրդողանը հրավիրել է Ազգային անվտանգության խորհրդի նիստ: Այդ մասին պաշտոնական հաղորդագրության մեջ տեղ գտած նրա խոսքում Իսրայելի կառավարությունն անվանված է «սիոնիստական ռեժիմ», որին Թուրքիայի նախագահը վերագրել է «էքսպանսիոնիզմ» եւ մեկնաբանել, որ նպատակը «տարածաշրջանում նոր աշխարհագրության ձեւավորումն է»: Մարտի լույս 22-ի գիշերը, երբ ամբողջ Թուրքիայում գրեթե կես միլիոն մարդ ոտքի վրա էր եւ բողոքում էր կառավարության բռնապետական քայլերի դեմ, Իսրայելի ռազմա-օդային ուժերը զանգվածային հարձակման են ենթարկել Սիրիայի մի շարք ռազմական հենակետեր: Այդ մասին դեռեւս կեսգիշերին տարածված տեղեկությունները Պաշտպանության բանակի մամուլի ծառայության կողմից պաշտոնապես հաստատվել են:
Իսրայելի թիրախում են հայտնվել Պալմիրայի եւ T4 ռազմական օդանավակայանները, որտեղ ոչնչացվել են սիրիական բանակի ռազմական ինքնաթիռներ, զինապահեստներ, կապի եւ ռադիոլոկացիոն համակարգեր, կոմունիկացիոն ենթակառուցվածքներ: Սիրիական կողմը ոչ մի հակաքայլ չի ձեռնարկել, չի աշխատել ՀՕՊ համակարգը: Թուրքիան ամենատարբեր առիթներով եւ զանազան հարթակներից արդեն մի քանի ամիս է՝ հայտարարում է, որ Սիրիայի ինքնիշխանության, պետական ունիտար կառուցվածքի եւ տարածքային ամբողջականության երաշխավորն է: Ասադի վարչախմբի տապալումից հետո, սակայն, Իսրայելը Սիրիայում գործում է անարգել:
Նույնիսկ լավագույն ցանկության դեպքում դժվար կլինի ասել, որ Թուրքիայում բոողքի զանգվածային ցույցերը եւ Սիրիային Իսրայելի կողմից հասցված հուժկու հարվածները փոխկապակցված չեն: Խնդիրն այն է, թե Էրդողան-Նաթանյահու մրցապայքարը կհասնի՞ թուրք-իսրայելական ռազմական բախման, թե դա առի՞թ է, որպեսզի Թուրքիայի նախագահն օգտագործի «արտաքին սպառնալիքի գործոնը» եւ ներքին կյանքում ավելի ամրապնդվի: Այսպես, թե այնպես՝ իրողություն է, որ Թուրքիան «աքցանների մեջ է»: Եւ իրավիճակը կարող է բերել հարաբերությունների վերանայման՝ ներառնելով նաեւ Հարավային Կովկասը:
Թիվ 1 սյունակ, Վահրամ Աթանեսյան
