Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարար Հաքան Ֆիդանը մարտի 23-ին մեկնում է Եգիպտոսի մայրաքաղաք Կահիրե, որտեղ գումարվում է Գազայի հարցով Իսլամական համերաշխության կազմակերպության եւ Արաբական լիգայի երկրների նախարարական Կոնտակտային խմբի հերթական նիստը: Այդ մասին հայտնում է «Անադոլուն»:
Ըստ այդմ, սպասվում է, որ Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարը կվերահաստատի Գազայի վերականգնման ծրագրին աջակցությունը, հանդես կգա պաղեստինյան էքսկլավի տարածքում կրակի դադարեցման համաձայնության հետագա փուլերն իրականացնելու եւ երկարատեւ խաղաղություն հաստատելու առաջարկությամբ, ինչպես նաեւ կբարձրացնի մարդասիրական օգնության ամբողջական ծավալների վերականգնելու եւ ճգնաժամը հաղթահարելու անհրաժեշտության հարցը:
Ինչ վերաբերում է քաղաքական խնդրին, ապա Թուրքիայի արտաքին գործերի նախարարը պաշտոնակիցների հետ կքննարկի Պաղեստինի՝ որպես անկախ եւ ինքնիշխան պետության ճանաչման հարցում ջանքերի համատեղումը: Գազայի հարցով ԻՀԿ եւ ԱԼԵ նախարարական Կոնտակտային խումբը ձեւավորվել է 2023թ. նոյեմբերի 11-ին՝ Սաուդյան Արաբիայի մայրաքաղաք Էր-Ռիյադում: Կոնտակտային խմբի անդամներ են Թուրքիան, Պաղեստինը, Ինդոնեզիան, Կատարը, Եգիպտոսը, Նիգերիան, Սաուդյան Արաբիան, Հորդանանը: Խմբի աշխատանքների կոորդինացիան վերապահված է Իսլամական համերաշխության կազմակերպության եւ Արաբական լիգայի երկրների գլխավոր քարտուղարներին:
Գազայի հարցով Կոնտակտային խմբի հերթական նիստը գումարվում է, երբ Իսրայելի ռազմական կաբինետն ընդունել է ՀԱՄԱՍ-ի դեմ պատերազմը շարունակելու, պաղեստինյան կազմակերպության նաեւ քաղաքական թեւի առաջնորդներին ֆիզիկապես ոչնչացնելու որոշում եւ անցել կոնկրետ գործողությունների: Մարտի 23-ին ՀԱՄԱՍ-ի թելեգրամյան ալիքը հաղորդել է, որ իսրայելական օդուժի թիրախային հարվածի հետեւանքով Գազայի հատվածի Խան-Յունուս քաղաքում սպանվել է կազմակերպության քաղբյուրոյի անդամ Սալահ-ալ Բարդեվիլը: Ըստ որոշ աղբյուրների, նրա հետ սպանվել է նաեւ կինը:
Նախօրեին Միացյալ Նահանգների նախագահի հատուկ ներկայացուցիչ Սթիվեն Ուիթկոֆը բացահայտել է, որ Վաշինգտոնը եռանդուն բանակցություններ է վարում Պարսից ծոցի արաբական միապետությունների հետ՝ առաջ մղելով այսպես կոչված «Աբրահամի ուխտի» գաղափարը: Այն ենթադրում է Իսրայելի հետ արաբական աշխարհի ազդեցիկ պետությունների հարաբերությունների կարգավորում: Ուիթկոֆը հատկապես կարեւորել է Սաուդյան Արաբիայի եւ Իսրայելի միջեւ հաշտությունը: Նա ասել է, որ սաուդցիների նախապայմանն այդ հարցում Գազայի կարգավորումն է, պաղեստինյան էքսկլավում խաղաղության հաստատումը:
Իսրայելի վարչապետ Նաթանյահուն, մինչդեռ, հայտարարել է, որ Գազան պետք է լիովին մաքրվի ՀԱՄԱՍ-ի առաջնորդներից եւ նրանց ազդեցությունից: Հնարավո՞ր է, որ Իսլամական համերաշխության կազմակերպության եւ Արաբական լիգայի երկրներն ընդունեն Գազայից ՀԱՄԱՍ-ի լիակատար արտաքսման եւ էքսկլավի տարածքում «արտաքին կառավարում հաստատելու» որոշում: Գազայում ՀԱՄԱՍ-ի իշխանության պահպանման դեմ կտրուկ հանդես են գալիս նաեւ Միացյալ Նահանգները եւ Եվրամիությունը:
Թուրքիան, ընդհակառակը, շարունակում է պնդել, որ ՀԱՄԱՍ-ը ոչ թե ահաբեկչական խմբավորում է, այլ՝ պաղեստինյան կուսակցություն, որ պետք է Պաղեստինի անկախ պետության քաղաքական համակարգի «անբաժանելի մաս» կազմի: Բայց Հաքան Ֆիդանը Կահիրե է մեկնում մի իրավիճակում, երբ Թուրքիան ներքին ցնցումների մեջ է, եւ ոչ ոք չի կարող կանխատեսել, թե ինչ ավարտ կունենա Էրդողան-Իմամօղլու դիմակայությունը: Ուշագրավ է, որ Պարսից ծոցի արաբական միապետությունները, ինչպես նաեւ Եգիպտոսը եւ Հորդանանը Միացյալ Նահանգների հետ ոչ միայն առեւտրա-տնտեսական, այլեւ անվտանգային համագործակցություն ունեն: Ոչ ոք, ամենայն հավանականությամբ, Վաշինգտոնի հետ բաց առճակատման չի գնա: Իհարկե, կընդունվի Պաղեստինի անկախության մասին հայտարարություն, Գազայում Իսրայելի ռմբակոծումները կդատապարտվեն, բայց տարածաշրջանի ոչ մի երկիր, ինչպես ցույց է տալիս փորձը, ՀԱՄԱՍ-ին ռազմական աջակցություն չի ցուցաբերի:
Արաբական աշխարհի համար այդ հարցում սկզբունքային «նահանջի» խնդիր չկա: Հարցը Թուրքիայի հավակնությունների եւ իրականության միջեւ ճեղքվածքն է, որ գնալով խորանում է: Անկարային նույնիսկ չի հաջողվում «նույն նավակ տեղափոխել» Բաքվին, որ շարունակում է Իսրայելի հետ հարաբերություններ զարգացնել: Չորրորդ օրն է՝ Ստամբուլը, Անկարան, Իզմիրը, Ադանան, Թուրքիայի տասնյակ այլ քաղաքներ փոթորկում են, իսկ Իլհամ Ալիեւից ի պաշտպանություն Էրդողանի որեւէ հայտարարություն այդպես էլ չի հնչել: Ինչու՞ է նա լռում կամ ինչի՞ է սպասում:
Թիվ 1 սյունակ, Վահրամ Աթանեսյան
