Մոտ երկու շաբաթ առաջ մամուլում տեղեկություն է տարածվել, որ Արցախի Ազգային ժողովն առաջին ընթերցմամբ սահմանադրական փոփոխությունների մասին օրինագիծ է ընդունել, որ ուղարկվել է Գերագույն դատարան, իսկ վերջինս այն ճանաչել է սահմանադրությանը համապատասխանող: Արցախի Ազգային ժողովի կայքը բռնատեղահանությունից որոշ ժամանակ անց այլեւս չի գործում, ուստի այդ օրենքի նախագծին ծանոթանալու հնարավորություն չկա:
Դատելով մի քանի լրատվամիջոցների հրապարակումներից, խոսքը վերաբերում է Արցախի իշխանությունների լիազորությունների երկարաձգման մասին: Ընտրված Ազգային ժողովի եւ նրա կողմից 2023 թվականի սեպտեմբերի 9-ին նշանակված նախագահի լիազորություններն առաջիկա մայիսի 21-ին սպառվում են: Այդ իսկ պատճառով Ազգային ժողովը, որքանով հասկացվում է, սահմանադրական օրենքով նրանց լիազորությունները երկարաձգում է, որպեսզի պետականության հաջորդայնությունը չխզվի:
Որքանո՞վ է այդ նախաձեռնությունը լիովին օրինական, կհաջողվի՞ Ազգային ժողովում հասնել քաղաքական կոնսենսուսի, թե՞՝ ոչ, պարզ կլինի առաջիկա մի քանի օրերին: Ժամանակը շատ սուղ է, խնդիրը՝ չափազանց նուրբ: Ընդ որում, դա վերաբերում է իրավիճակի ինչպես իրավական, այնպես էլ քաղաքական, այդ թվում՝ արտաքին, զգայունությանը:
Բայց հետաքրքիր է նաեւ հարցի մյուս կողմը: Ապրիլի 18-ին Արցախի նախագահ Սամվել Շահրամանյանը Նաիրի Զարյան 17 հասցեում հավաքված մի քանի տասնյակ համերկրացիներին ասել է, որ կոռուպցիայի բացահայտման հարցում ինքը լիազորություններ չունի, քննություն իրականացնելու իրավունք ունեն Հայաստանի պատկան մարմինները:
Եթե Արցախի Ազգային ժողովը սահմանադրական փոփոխությունների մասին օրինագիծն ուղարկել է Գերագույն դատարան, վերջինս էլ որոշել է, որ այն միանգամայն օրինական է, նշանակում է, որ Արցախի իշխանության օրենսդիր եւ դատական թեւերը գործում են, լիազորությունների մեջ են: Իսկ եթե օրինագիծը երկրորդ ընթերցմամբ ընդունվի, ապա այն ուղարկվելու է նախագահին, որովհետեւ օրենքներն ուժի մեջ են մտնում միայն նրա կողմից ստորագրվելուց հետո՝ իր կողմից սահմանված ժամկետում եւ կարգով:
Հայտնի է Սամվել Շահրամանյանի հրամանագիրը, որով նաեւ մի շարք պաշտոնյաների լիազորում է հասարակական կարգով շարունակել իրենց պարտականությունների կատարումը: Եթե այդ ցանկում Արցախի գլխավոր դատախազը չկա, ապա ոչինչ չի խանգարում, որ Շահրամանյանը լրացում կատարի եւ այն նյութերը, որ փոխանցել է Հայաստանի գլխավոր դատախազությանը, տրամադրի Արցախի Ազգային ժողովի կողմից ընտրված գլխավոր դատախազին, որպեսզի նա վարույթ հարուցի եւ նախաքննություն սկսի: Եթե Արցախի դատական իշխանությունը լիազորությունների մեջ է, ապա դատախազությունն ինչու՞ չի գործում:
Կարող են առարկել, որ Արցախի դատախազությունը Հայաստանի տարածքում չի կարող կոնկրետ քրեա-իրավական որոշումներ կայացնել: Բայց Արցախի նախագահը կարո՞ղ է հանձնարարել, որ Արցախի գլխավոր դատախազը, եթե կարելի է այսպես ասել՝ հանրային հետաքննություն սկսի: Էլեկտրոնային կրիչները, որ երկու հիմնադրամի գործունեության մասին ամբողջական տեղեկատվության աղբյուր են, հնարավոր չէ՞ տրամադրել Արցախի գլխավոր դատախազին, որպեսզի այդ հիմքով ուսումնասիրություն սկսի:
Արցախի նախագահի, որոշ քաղաքական եւ հանրային գործիչների խոսույթից տպավորություն է ստեղծվում, թե նրաք ուզում են ասել, որ Հայաստանի իրավապահ մարմինները կոռուպցիայի բացահայտմամբ շահագրգռված չեն: Նրանք բողոքի ակցիայի մասնակիցներին ուղղորդում են դեպի Հայաստանի գլխավոր դատախազություն:
Բայց եթե առերեւույթ հանցագործությունների բացահայտմամբ իրենք շահագրգռված են, ապա կարելի է հիշեցնել, որ երբ գլխավոր դատախազ Գուրգեն Ներսիսյանը նշանակվում էր պետական նախարար, նախագահ Արայիկ Հարությունյանն իր խոսքում դրվատել է հիմնադրամների գործունեության ուսումնասիրության նրա փորձը եւ հանձնարարել, որ նոր պաշտոնում առավել հետեւողական գտնվի: Դա նշանակում է, որ Արցախի դատախազությունն արդեն այն ժամանակ նյութեր նախապատրաստել է: Դատախազության էլեկտրոնային կրիչները չե՞ն պահպանվել, հնարավոր չէ՞ այդ հիման վրա պատկերն ամբողջացնել եւ հանրային հրապարակում անել: Այդ դեպքում Հայաստանի պատկան մարմինները պարզապես հարկադրված կլինեն իրավական գնահատական տալ:
Թե չէ ստացվում է, որ պահանջ ներկայացնելիս Արցախի իշխանությունը կա, բայց պարտականություն կատարելու համար լիազորություններ չունի: Իսկ հանրային հաշվետվողականության պարտք ունի՞:
Թիվ 1 սյունակ, Վահրամ Աթանեսյան
