Իրանի խորհրդարանի արտաքին քաղաքականության եւ ազգային անվտանգության հարցերով կոմիտեի անդամ Էբրահիմ Ռեզային Հռոմում կայացած իրանա-ամերիկյան բանակցությունների հինգերորդ փուլի արդյունքներից լավատես չէ: «Մենք առայժմ հույսեր չունենք, քանի որ ամերիկյան կողմը պնդում է «զրոյական հարստացման» սկզբունքը (խոսքը վերաբերում է ուրանի հարստացման ծրագրի լիակատար դադարեցման ամերիկյան պահանջին), եւ ես գիտեմ, որ Իրանի իսլամական հանրապետությունը դրան երբեք չի համաձայնի»,-հայտարարել է նա եւ հավելել, որ հիասթափված է, չի կարծում, թե գործարքը կկայանա: «Մենք պատրաստվում ենք «Բ» պլանի»,- եզրափակել է իրանցի խորհրդարանականը:
Հղելով ամերիկյան մամուլին՝ «Նեզավիսիմայա գազետան» գրում է, որ Հռոմի բանակցություններում կողմերը համաձայնել են աշխատել «միջանկյալ հուշագիր», որը կամրագրի Իրանի կողմից միջուկային զենք չստեղծելու պարտավորությունը, ինչի դիմաց ԱՄՆ-ը կմեղմացնի պատժամիջոցները: Աղբյուրներն ասել են, որ «տեխնիկական խնդիրների հետ կապված՝ նման փաստաթուղթ մինչեւ ամառվա վերջ հազիվ թե պատրաստ լինի»:
Այս ֆոնին ուշագրավ է, որ Հռոմում Օմանի միջնորդությամբ իրանա-ամերիկյան բանակցությունների հինգերորդ փուլի ավարտը համընկել է Պակիստանի վարչապետ Շարիֆի Թուրքիա այցին: Ընդ որում, Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը նրան ընդունել է Ստամբուլի Դոլմաբահչե նստավայրում: Բանակցություններին Թուրքիայի կողմից մասնակցել են նաեւ արտաքին գործերի եւ ազգային պաշտպանության նախարարներ Ֆիդանը եւ Գյուլերը, ինչպես նաեւ Ազգային հետախուզության ծառայության տնօրեն Քալընը:
Պակիստանի վարչապետը Թուրքիա է այցելել Հնդկաստանի հետ ռազմական լարվածությունից հետո: Այդ օրերին Թուրքիան հրապարակային միանշանակ աջակցություն է հայտնել Պակիստանին՝ լարվածության պատճառ համարելով «Հնդկաստանի հարձակումը»: Որոշ աղբյուրներ պնդում են, որ Թուրքիան Պակիստանին ռազմական ուղղակի օգնություն է ցուցաբերել:
Էրդողան-Շարիֆ բանակցությունները պահանջում են ավելի համակողմանի վերլուծություն՝ նկատի ունենալով, որ Պակիստանը նաեւ Ադրբեջանի ռազմավարական դաշնակիցն է, կողմերն ունեն ռազմական փոխադարձ օգնության պարտավորություն: Այս պահին, սակայն, խիստ ուշագրավ է, որ Էրդողանը խոսել է Ստամբուլ-Թեհրան-Իսլամաբադ երկաթուղու արդյունավետության բարձրացման անհրաժեշտությունից:
Այդ նախագիծը մշակվել է 2009 թվականին, աշխատանքները դադարեցվել են 2011-ին եւ վերսկսվել Լեռնային Ղարաբաղի դեմ քառասունչորսօրյա պատերազմից հետո: 2021 թվականի դեկտեմբերին երկաթգիծը շահագործման է հանձնվել: Կարեւորելով տրանսպորտային այդ ենթակառուցվածքի արդյունավետության բարձրացումը՝ Թուրքիայի նախագահն ասել է, որ դա հնարավորություն կտա Պակիստանը կապել Եվրամիության հետ:
Հարավ-արեւելյան Ասիայում միակ երկիրը, որ ոչ պաշտոնապես միջուկային զենք ունի՝ Պակիստանն է: Միջուկային երկիր է նաեւ Հնդկաստանը: Վերջին ավելի քան երկու տասնամյակներին քննարկվել է Հնդկաստան-Իրան-Սեւ ծով հաղորդակցության հարցը: Թեեւ կողմերից ոչ մեկը պաշտոնապես չի հաստատել, բայց տպավորություն կա, որ այդ հաղորդուղին պետք է կամ կարող է անցնել Հայաստանով:
Խոսելով Ստամբուլ-Թեհրան-Իսլամաբադ հաղորդակցության արդյունավետությունը բարձրացնելու անհրաժեշտությունից՝ Թուրքիայի նախագահը փաստացի առաջարկում է դեպի Հարավային Կովկաս Հնդկաստանի ելքը խոչընդոտելու կամ առնվազն սահմանափակելու անհրաժեշտությունից: Այս կտրվածքով Իրանի միջուկային ծրագրի շուրջ բանակցություններն ստանում են ավելի խորքային իմաստ: Փաստացի Հնդկաստանի եւ Պակիստանի միջեւ լայնածավալ պատերազմը կանխվում է միջուկային զենքի գործածությունը բացառելու նպատակով: Թուրքիան ձգտում է Պակիստանի հետ ռազմավարական համագործակցությանը ներգրավել նաեւ Իրանին: Բացառված չէ, որ Ստամբուլ-Թեհրան-Իսլամաբադ հաղորդակցությանը միանա նաեւ Ադրբեջանը: Բայց այդ դեպքում Իրանը կամ պետք է միջուկային զենք ունենա, կամ պահպանի դրան հասնելու հնարավորությունը: Հակառակ պարագայում Իսլամական հանրապետությունը կվերածվի տրանզիտային միջանցքի՝ զրկվելով Հնդկաստանի հետ հարաբերությունների խաղաքարտից:
Թիվ 1 սյունակ, Վահրամ Աթանեսյան
