Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Լավրովի երեւանյան այցի «մեխը», երեւի նրա հայտարարությունն էր, որ հայ-ադրբեջանական կարգավորման հիմքը շարունակում են մնալ եռակողմ՝ Մոսկվա-Երեւան-Բաքու «պայմանավորվածություններն են»: Լավրովը Երեւանում կրկնեց այն թեզը, որ Հարավային Կովկասում կարգավորումը պետք է տեղի ունենա 3+3 ձեւաչափով:
Այդ գաղափարի կամ նախագծի «հեղինակային իրավունքը» պատկանում է Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանին: Մի որոշակի ժամանակահատվածում այդ թեզը պաշտպանում էր նաեւ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւը, բայց դա, ամենայն հավանականությամբ, պարզապես արվում էր՝ ցույց տալու համար, որ պաշտոնական Բաքուն Անկարային եւ Մոսկվային չի հակադրվում:
Այդ ձեւաչափի անարդյունավետությունը պարզ էր ի սկզբանե, երբ Վրաստանը, պատճառաբանելով Ռուսաստանի հետ դիվանագիտական հարաբերությունների բացակայությամբ, նախաձեռնած ոչ մի հանդիպման չմասնակցեց: Իսկ այսօր արդեն էականորեն տարբեր իրավիճակ է. Ռուսաստանն ինքը կաշկանդված է Ուկրաինայի հետ կարգավորման բանակցություններով եւ չի կարող Հարավային Կովկասի երկրների համար օրինակ ծառայել:
Լավրովի նախանշած հեռանկարը վստահաբար կարելի է Ադրբեջանի կողմից մերժված համարել: Մայիսի 25-ին Ուկրաինայի արտաքին գործերի նախարար Անդրեյ Սիգիբան այցելել է Բաքու, նրան ընդունել է Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւը, այնուհետեւ բանակցությունները շարունակվել են արտգործնախարարների առանձին հանդիպման եւ պատվիրակությունների կազմով քննարկումների ձեւաչափում: Որեւէ փաստաթուղթ ստորագրելու մասին պաշտոնական տեղեկություն առայժմ չկա, հավանական է՝ չի էլ տարածվի: Կարեւորը փաստն է՝ Ռուսաստանի արտգործնախարարի Երեւան այցից ընդամենը չորս օր հետո Ուկրաինայի նախագահն արտգործնախարարին գործուղել է Բաքու, որտեղ կողմերը հայտարարել են իրենց հարաբերությունների ռազմավարական գործընկերության մակարդակի եւ բնույթի մասին:
Սա նշանակում է, որ ռուս-ուկրաինական կարգավորման հարցում Իլհամ Ալիեւը քաղաքական աջակցություն է հայտնում Վլադիմիր Զելենսկուն: Խոսքն արդեն աշխարհաքաղաքական լրջագույն ընտրության մասին է, որովհետեւ Ռուսաստանի հետ հակամարտության մեջ Ուկրաինան վայելում է հավաքական Արեւմուտքի եւ հատկապես եվրոպական ազդեցիկ երկրների՝ Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի եւ Գերմանիայի աջակցությունը:
Իլհամ Ալիեւը Տիրանայում հանդիպել է Եվրոպայի խորհրդի եւ Եվրահանձնաժողովի նախագահներ Կոշտայի եւ Լայենի հետ: Մի քանի օր հետ նա Բրյուսել է գործուղել արտաքին քաղաքական հարցերով իր օգնական Հիքմեթ Հաջիեւին: Վերջինս հանդիպումներ է ունեցել ՆԱՏՕ-ի եւ Եվրահանձնաժողովի պատասխանատուների հետ: Ալիեւը նաեւ Բուդապեշտում մասնակցել է թուրքական պետությունների առաջնորդների ոչ պաշտոնական գագաթաժողովին, որ անցել է Թուրքիայի նախագահ Էրդողանի սահմանած՝ «Հունգարիան թուրքական աշխարհի եւ Եվրոպայի միջեւ կամուրջ է դառնում» կարգախոսով:
Ռուսաստանի նախագահն, ինչպես ռուսաստանցի փորձագետներն են վերջին տասնամյակում անընդմեջ պնդում, ունի Մեծ Եվրասիա ձեւավորելու աշխարհաքաղաքական ծրագիր, այդ հիպերտարածաշրջանի բաղադրիչ է դիտարկում Կենտրոնական Ասիան, որտեղ բնակչության գերակշիռ մեծամասնությունը թուրքախոս է:
Կարելի է ենթադրել, որ Էրդողանի «Մեծ Թուրան» նախագիծը Եվրոպայի կողմից լուրջ աջակցություն չի ստանում, եթե այն պետք է միավորվի Ռուսաստանի հետ: Իսկ եթե թուրքական աշխարհը կամրջվի Եվրամիությանը, ապա Եվրոպական ուժի ինքնուրույն բեւեռ դառնալու մեծ հնարավորություն է ստանում: Ըստ երեւույթին, Իլհամ Ալիեւը Թուրքիայի նախագահից համապատասխան երաշխիքներ ստացել է եւ այժմ ակնհայտ համադրվում է Ռուսաստանին, նախագահ Պուտինին:
Անշուշտ, այդ կեցվածքը նրան «հաջողված խաղի» երաշխիք չի տալիս, Պուտինը նրա «լեզուն բռնելու» մեծ հնարավորություններ ունի: Բայց եթե Ալիեւը գնացել է նման սուր ինքնաբացահայտման, ուրեմն երաշխիքներ է ակնկալում նաեւ Եվրամիությունից: Բավական հետաքրքիր իրավիճակ է ստեղծվում, որ կարող է հայ-ադրբեջանական կարգավորման գործընթացին դրական ազդել: Եթե, իհարկե, Ռուսաստանը Հարավային Կովկասում նոր լարվածություն չսադրի:
Թիվ 1 սյունակ, Վահրամ Աթանեսյան
