Էրդողանի փորձությունը

Քրդական բանվորական կուսակցությունն արձագանքել է իր առաջնորդ Աբդուլլա Օջալանի կոչին եւ հայտարարել, որ այն «ներկա տեսքով ընդունում է» եւ մարտի մեկից «դադարեցնում կրակը»: Իմրալի կղզում զմահ ազատազրկման պատիժ կրող Օջալանն, ինչպես հայտնի է, Թուրքիայի դեմ քրդական զինված պայքարի հիմնական պատճառ է համարել «ինքնության բացառումը եւ ազատությունների սահմանափակումը» եւ ընդգծել, որ ընդունում է նախագահ Էրդողանի «հավաստիացումները»:

Թուրքիայի նախագահն ավելի վաղ «քուրդ եղբայրներին» հորդորել է զենքը վայր դնել, լուծարել ՔԲԿ-ն եւ «սահմանադրական քաղաքացիության հիմքով ներգրվել երկրի քաղաքական կյանքին»: Քրդական բանվորական կուսակցության տարածած հայտարարությունը Թուրքիայի իշխանություններին մի քանի նախապայմաններ է առաջարկում: Դրանցից գլխավորը, թերեւս, այն է, որ կուսակցության ինքնալուծարման համագումարը պետք է անձամբ նախագահի Աբդուլլա Օջալանը, նրան պետք է շնորհվի «ֆիզիկական կյանքի լիակտար ազատություն, ինչպես նաեւ իր բարեկամների հետ շփվելու հնարավորություն»:

Դատելով թուրքական մամուլում տեղ գտած արձագանքներից, ՔԲԿ հայտարարությունն իշխանությունների համար անակնկալ է: Վերլուծականներից մեկում, մասնավորապես, այն տեսակետն է իշխում, որ «կրակի դադարեցում» ձեւակերպումը «ՔԲԿ-ի հայտնագործությունն է»: Հեղինակի գնահատմամբ՝ նման համաձայնություն «ձեռք է բերվում պետությունների, ոչ թե պետության եւ ահաբեկչական կազմակերպության միջեւ»:
ՔԲԿ-ն, ընդսմին, կրակի դադարեցումը պայմանավորել է իր դեմ Թուրքիայի հարձակումների դադարեցմամբ: Թուրքական մամուլը, մինչդեռ, պնդում է, որ «հակաահաբեկչական գործողությունները կշարունակվեն, եթե քրդական խմբավորումները չզինաթափվեն»:

Կարելի է ենթադրել, որ Թուրքիայի իշխանությունները համոզված էին, որ քրդական զինված կազմավորումները կմերժեն պայքարը դադարեցնելու մասին Օջալանի կոչը, ՔԲԿ-ն կմասնատվի «հարմարվողականների» եւ «մինչեւ արյան վերջին կաթիլը պայքարողների» , ինչը քրդերի դեմ նոր եւ ավելի ծավալուն ռազմագործողություն սկսելու առիթ կհանդիսանա:
Ըստ երեւույթին, հայտարարություն տարածելուց առաջ ՔԲԿ-ն ոչ միայն ներքին քննարկումներ, այլեւ արտաքին դերակատարների հետ խորհրդատվություններ է անցկացրել: Այդ առումով Թուրքիայի նախագահը հայտնվել է անցանկալի իրավիճակում: Օջալանի հարցում, գուցե, որոշում կընդունվի, բայց քրդական հարցի օրինական կարգավորումը չափազանց բարդ ընթացակարգ է ենթադրում:

Օջալանի հետ բանակցությունների միջնորդ հանդես է եկել DEM կուսակցությունը, որի հիմնական ընտրազանգվածը քրդերն են: Անցյալ տարվա տեղական ընտրությունների արդյունքներով Թուրքիայի հարավ-արեւելյան շրջանների տասնյակ քաղաքներում հաղթել են էթնիկ քուրդ թեկնածուները: Իշխանությունները ներկայումս նրանցից շատերի դեմ քրեական հետապնդումներ են սկսել:
«Ազգային հաշտության» գործընթացն, անկասկած, ներառնելու է ինչպես այդ, այլեւ քրդերին մշակութային «ինքնավարություն» շնորհելու , նրանց քաղաքական ինքնակազմակերպվածության սկզբունքները սահմանելու հետ կապված խնդիրներ: Հակառակ պարագայում ՔԲԿ լուծարումը կարող է բերել ավելի արմատական տրամադրված նոր կառույցի ձեւավորման:

Ի՞նչ քայլեր է ձեռնարկելու Թուրքիայի նախագահը, որպեսզի սեփական նախաձեռնությունը չվերածվի լրջագույն փորձության: Էրդողանը մտադիր է սահմանադրական բարեփոխումներ իրականացնել եւ երրորդ ժամկետով նախագահի թեկնածու առաջադրվել: Ներքաղաքական ներկայիս դասավորվածությամբ այդ նպատակը չափազանց դժվար իրացնելի է:
Ակնհայտ է, որ նա քրդական հարցի շուրջ փորձում է համախմբել նոր ընտրազանգված՝ ի հակակշիռ Ժողովրդա-հանրապետական կուսակցության, որ արեւմտամետ եւ աշխարհիկ արժեքների կրող է: Բայց քրդերը կընդունե՞ն Էրդողանի «սահմանադրական քաղաքացիության» կարգավիճակը, թե՞ քաղաքական ինքնություն ստանալու խնդիր կառաջադրեն:

Թիվ 1 սյունակ, Վահրամ Աթանեսյան