Միջազգային հարաբերությունների և անվտանգության փորձագետ Սոսի Թաթիկյանը գրել է.
Մի քիչ երկար, սակայն կարևոր։
Ես մոտ քսան տարի է, ինչ զբաղվում եմ սպառնալիքների գնահատմամբ։ Միջազգային խաղաղապահ առաքելություններում ժամանելուցս հետո առաջին իսկ ամիսներին սպառնալիքների գնահատում եմ անցկացնել Կոսովոյում, Արևելյան Թիմորում, Կենտրոնաֆրիկյան հանրապետությունում, Գամբիայում։ Վերջին երկու երկրում իմ կատարած սպառնալիքների գնահատումը դարձել է այդ երկրների ազգային անվտանգության առաջին քաղաքականության կամ ռազմավարության մաս։
Ոչ միայն 2020 թվականից ի վեր, այլև պատերազմից շատ առաջ սպառնալիքների գնահատում եմ անցկացրել, առնվազն իմ համար, իսկ հետո նաև հոդվածներում և խորհրդատվության շրջանակներում, Հայաստանի համար։ Պատերազմից ի վեր դա իմ համար դարձավ ամենօրյա վարժանք։ Ըստ որում, 2020-ից մինչև 2025 թվականի կեսերը ես նախընտրում էի առաջնորդվել սպառնալիքների գնահատման առավելապաշտական, վատագույն սցենարներով, և այդ տարիների համար դա կիրառելի էր։
Անցյալ տարի առաջին անգամ հանդիպեցի միջազգային հարաբերությունների ներկայիս տեսությունում կիրառվող մի նոր տերմինի՝ սպառնալիքների ուռճացում (threat inflation): Այդ տերմինը առաջին անգամ տեսա իմ ներկայումս արդեն գործընկեր Davit Petrosyan֊ի գրած մի հոդվածում, հետո արդեն տարբեր ձևակերպումներով նաև միջազգային վերլուծաբանների հոդվածներում։
Այս երևույթը՝ սպառնալիքների արհեստական ուռճացումը, չափազանցումը կամ գերագնահատումը դարձել է հիբրիդային պատերազմի, հատկապես դրա կոգնիտիվ պատերազմի բաղադրիչի կարևոր տարր։ Հետպատերազմյան Հայաստանը պարարտագույն հող է այդ մեթոդի կիրառության համար։
Մեխանիզմը հետևյալն է. Մինչև բոլորովին վերջերս Ադրբեջանի նախագահը իր ելույթներում հնչեցնում էր տարատեսակ սպառնալիքներ, պահանջներ ու նախապայմաններ։ Հիմա նա տոնայնությունն որոշակիորեն մեղմացրել է, սակայն Ադրբեջանի որոշ հասարակական, իհարկե անկասկած պետական աջակցություն վայելող շրջանակներ շարունակում են այդ թեմաները կենդանի պահել։ Հետո Հայաստանի ռուսամետ շրջանակները՝ դրանք լինեն քաղաքական ու հանրային գործիչներ, վայ վերլուծաբաններ թե լրագրողներ, սկսում են իրենց հերթին դրանք ուռճացնել, վերակենդանացնել ու վառ պահել։ Դա արդեն ակնհայտ է դարձել Հայաստանի վարչապետի յուրաքանչյուր ասուլիսի ընթացքում, տարբեր հարցազրույցներում և հոդվածներում։ Հիմնական իրական նպատակն է ապացուցել, որ Հայաստանը չունի այլ ընտրություն, քան դառնալ ռուսական գուբերնիա կամ թուրքական վիլայեթ, և առաջինը նախընտրելի է։
Դրանով այդ շրջանակները անընդհատ վերաակտիվացնում են ադրբեջանական այն սպառնալիքներն ու պահանջները, որոնք վերջին ամիսներին երկարատև ու դժվարին ջանքերից հետո կառավարելի են դարձել, և հասարակության շրջանում պահպանում են վախի մթնոլորտը։ Ակնհայտ է, որ դա ուղղորդվում է Մոսկվայից։
Այսպիսով, մենք գտնվում ենք ադրբեջանա֊ռուսական համատեղ հիբրիդային ու կոգնիտիվ պատերազմի մեջ, որի համար օգտագործվում են Հայաստանի տարբեր շրջանակներ։
Անշուշտ, Հայաստանի իշխանություններն ու հասարակությունը միշտ պետք է զգոն լինեն և անընդհատ գնահատեն անվտանգային սպառնալիքները։ Խաղաղության չստորագրված համաձայնագիրը դեռևս չի չեզոքացրել սպառնալիքները, սակայն դրանք մեծապես կրճատել ու կառավարելի է դարձրել։ Սակայն ակնհայտ է, որ դա ձեռնտու չէ դրսից ուղղորդվող որոշ շրջանակների համար, և նրանք ձգտում են խաթարել այդ նոր ձևավորված կառավարելիությունը, կրկին ակտիվացնել ու սրել այդ սպառնալիքները և հանրությանը պահել մշտական վախի մեջ։
