Հայաստանի առաջիկա ընտրությունները սովորական քաղաքական մրցակցություն չեն։ Սա ընտրություն է ոչ թե մարդկանց միջև, այլ մոդելների միջև։ Մի կողմից՝ ինքնուրույնություն, բազմավեկտոր քաղաքականություն, բարդ, բայց սուբյեկտային պետություն։ Մյուս կողմից՝ վերադարձ դեպի մեկ կենտրոնի շուրջ կառուցված «կանխատեսելի կայունություն»։
Այս հակադրությունը գնալով ավելի հստակ է դառնում ոչ միայն ծրագրերում, այլ նաև խոսքի մեջ, վարքագծում և քաղաքական ազդակների ընկալման ձևերում։
Վերջին շրջանում հնչած ազդակները Մոսկվայից, որոնք ուղղակիորեն առնչվում էին բազմակի քաղաքացիություն ունեցող դերակատարներին, դարձան լուրջ քաղաքական գործոն։ Այս համատեքստում Նիկոլ Փաշինյանի արձագանքը՝ հղումով Սահմանադրությանը, ըստ որի բազմակի քաղաքացիություն ունեցող անձինք չեն կարող մասնակցել պետական կառավարման բարձրագույն գործընթացներին, դարձավ ոչ միայն իրավական պարզաբանում, այլև քաղաքական ուղերձ։ Այն ամրագրեց մի կարևոր սահմանագիծ՝ Հայաստանի ներքին քաղաքական գործընթացները չեն կարող պայմանավորվել արտաքին ակնկալիքներով կամ աջակցությամբ։
Հասարակությունը սա ընկալեց որպես մեկ բան՝ արտաքին հենարանով լեգիտիմություն կառուցելու փորձը տեսանելի է դարձել, և այդ պահից խաղի տրամաբանությունը փոխվեց։
Կարապետյանի շուրջ ձևավորված բլոկը ընտրարշավում ներդրել է մեծածավալ ռեսուրսներ, սակայն քաղաքական իրականությունում կա պարզ օրենք․ երբ վստահությունը բնական չէ, այն փորձում են փոխարինել ծավալով։ Ցուցադրական ֆինանսական ակտիվությունը հաճախ չի վկայում ուժի մասին։ Այն մատնանշում է հակառակը՝ բազայի պակասը։ Երբ քաղաքական ուժը իրեն վստահ է զգում հանրային աջակցության մեջ, նա չի վարում քարոզարշավ այնպես, կարծես կազմակերպում է ցուցադրական շքեղ միջոցառում։
Այս ճամբարի սոցիալական ֆոնը ձևավորվել է այլ միջավայրում՝ Մոսկվայում և այլ մայրաքաղաքներում ձևավորված կապերով, մեծ կապիտալի և փակ շրջանակների ազդեցությամբ։ Այդ իրականությունից դեպի «ժողովուրդ» ուղղված քաղաքական խոսույթը հաճախ հնչում է վերևից՝ ոչ թե որպես պատասխանատվություն, այլ որպես նախաձեռնություն։ Հենց այստեղ է ձևավորվում անվստահությունը, որովհետև հանրությունը զգում է, որ այս ուժերը երկար ժամանակ չեն ապրել նույն իրականությամբ և միայն ընտրությունների պահին են փորձում ներգրավվել հասարակական դաշտ։
Թեև Կարապետյանի քաղաքական կերպարը որոշակիորեն ավելի թարմ է դիտվում՝ համեմատած Ռոբերտ Քոչարյանի կամ Գագիկ Ծառուկյանի հետ, համակարգային առումով տարբերությունը գրեթե բացակայում է։ Սա նույն աղբյուրից եկող քաղաքականության շարունակություն է՝ կապիտալի, ազդեցության և իշխանության խաչմերուկում ձևավորված։ Նույն տրամաբանությունը՝ իշխանությունը որպես համակարգի վերարտադրություն, ոչ թե փոփոխություն։ Այստեղ խոսքը նոր որակի մասին չէ, այլ հին համակարգի նոր փաթեթավորման։
Այս ուժերի ամենախոցելի կետը քաղաքական ինքնուրույնության հարցն է։ Քաղաքական սուբյեկտը գնահատվում է ոչ միայն իր հայտարարություններով, այլ իր կարողությամբ ինքնուրույն որոշումներ կայացնելու և պատասխանատվություն կրելու։ Երբ այդ ինքնուրույնությունը կասկածի տակ է դրվում, ամբողջ կառուցվածքը սկսում է ընկալվել որպես պայմանական և կախյալ։ Այդ պահին ուժը դադարում է լինել սուբյեկտ և վերածվում է գործիքի։
Տարբերությունը հստակ է նաև քաղաքական լեզվի մակարդակում։ Նիկոլ Փաշինյանի խոսույթը կառուցված է մեկ հիմնական առանցքի շուրջ՝ Հայաստանի առաջնահերթությունը, Հայաստանի իրավունքները, Հայաստանի սուբյեկտայնությունը։ Մյուս ճամբարի մոտ հաճախ գերակշռում է այլ տրամաբանություն՝ արտաքին հարաբերություններում զգուշավորություն, որոշ կենտրոնների չնյարդայնացնելու անհրաժեշտություն և կախվածության սահմանների ընդունում։ Սա պարզապես բառերի տարբերություն չէ, այլ տարբեր քաղաքական մտածողություն։
Այս ընտրությունները, հետևաբար, չեն լինելու հերթականը։ Սա ընտրություն է՝ բազմակողմ հարաբերությունների և մեկ կենտրոնի վրա հիմնված անվտանգության մոդելի միջև, ներքին լեգիտիմության և արտաքին հենարանի միջև, ինքնուրույնության և կախվածության միջև։ Սա ընտրություն է այն մասին, թե որտեղ է գտնվում պետության որոշումների իրական կենտրոնը։
Վերջում մնում է մի պարզ, բայց կարևոր հարց։ Ի՞նչն է միավորում Կարապետյանին, Ծառուկյանին, Քոչարյանին և նույն շրջանակի այլ դերակատարներին։ Հանրային դաշտում մշտապես շրջանառվում են հակակոռուպցիոն գործընթացներ, խոշոր ֆինանսական վեճեր և բազմամիլիարդ պահանջների թեմաներ։ Այս ֆոնին ձևավորվում է ընդհանուր ընկալում, որ նրանց համար գոյություն ունի մեկ կենտրոնական հակառակորդ՝ գործող իշխանությունը։ Այսպիսով, առաջանում է ոչ միայն քաղաքական մրցակցություն, այլ նաև շահերի բախում։
Այս ընտրությունները չեն թողնում չեզոք տարածք։ Սա սառը հաշվարկ է՝ ով է ձևավորում պետության օրակարգը, որտեղ է որոշումների կենտրոնը և ում շահն է առաջնային։ Եվ վերջնական հարցը մնում է նույնը՝ ով է իրականում ներկայացնում հասարակությանը։
Թիվ 1 մեդիա-ի հիմնադիր ՝ Է. Բաբայան
