Թեև պատուհասած համավարակի պատճառով երկիրը հայտնվել է ինքնամեկուսացման մեջ, և 2020 թվականը Հայաստանը կփակի 4 տոկոս տնտեսական անկմամբ, ինչը ենթադրում է լրացուցիչ արտաքին պարտքի ներգրավվում, սակայն միջազգային վարկանիշային աղյուսակներում և զեկույցներում Հայաստանը շարունակում է հիմնականում պահպանել կամ բարելավել իր դիրքերը։
Հատկանշական է, որ ԱՄՆ պետքարտուղարության հրապարակած բիզնես և ներդրումային միջավայրի մասին 2020 թվականի զեկույցը, որում ծավալուն անդրադարձ է կատարվել Հայաստանի ներդրումային միջավայրին, նշվում է՝ «Հայաստանում բարելավվում է մրցակցային միջավայրը», և այդ ձեռքբերումները զարգացնելու համար Հայաստանը պետք է խորացնի բարեփոխումները մի շարք ոլորտներում՝ դատական, հարկային, մաքսային, առողջապահական, կրթական, ռազմական և իրավապահ։ Զեկույցում կարևորվել է, որ վերջին տարիներին Հայաստանը միջազգային ցուցանիշներում ստացել է բիզնես և ներդրումային միջավայրի պատկառելի վարկանիշներ. «Հայաստանը ներդրողների համար բազմազան հնարավորություններ է ստեղծում, իսկ երկրի օրենսդրական դաշտն ու կառավարության քաղաքականությունը նպատակ ունեն ներգրավել ներդրումներ»։ Օտարերկրյա ներդրումների փոքր ծավալի պատճառներ են հանդիսանում հայկական փոքր շուկան, աշխարհագրական դիրքը, փակ սահմանները, օրենքի գերակայության և դատական համակարգի թույլ կողմերը։ Ըստ զեկույցի՝ 2018 թվականի ապրիլյան հեղափոխությունից հետո Հայաստանի տնտեսության մեծ մասը ավելի բաց է դարձել մրցակցության համար, իսկ խոշոր օլիգարխիկ շրջանակների ազդեցությունը կառավարության վրա զգալիորեն նվազել է։
Heritage Foundation-ի հրապարակած «Տնտեսական ազատության ինդեքս»-ով Հայաստանը 180 երկրների շարքում զբաղեցրել է 34-րդ հորիզոնականը՝ «համեմատաբար ազատ» տնտեսություն ունեցող երկրից դառնալով «հիմնականում ազատ»՝ մեկ տարվա ընթացքում բարելավելով իր դիրքերը 13 կետով։
Ավստրալիայի էկոնոմիկայի և խաղաղության ինստիտուտի վերլուծական կենտրոնի հրապարակած «Խաղաղասիրության համաշխարհային վարկանիշ»-ի 2020 թվականի զեկույցում Հայաստանը բարձրացել է 15 հորիզոնականով և 163 երկրների մեջ 99-րդն է։ Նշենք, որ Ադրբեջանը 120-րդ, իսկ Թուրքիան 150-րդ հորիզոնականներում են։ Զեկույցում որպես առաջընթաց է դիտարկվում Հայաստանում առկա ապահովությունն ու անվտանգությունը, բանտարկյալների թվի և սպանությունների նվազումը, քաղաքական կայունությունը։ Որպես հետընթաց մատնանշվում է ռազմականացումը և քաղաքական ճնշումը։
Հայաստանը 6 հորիզոնականով նահանջ է գրանցել ՀԲ-ի Doing business՝ գործարարությամբ զբաղվելու դյուրինության վարկանիշային աղյուսակում՝ հայտնվել է 47-րդ հորիզոնականում 190 երկրների ցանկում։ Նկատենք, որ վարկանիշի ձևավորման համար հաշվի են առնվում 10 ցուցանիշներ՝ գործունեության գրանցում, շինթույլտվությունների ստացում, սեփականության գրանցում, վարկերի տրամադրում, փոքր բաժնետերերի պաշտպանություն, հարկահավաքում, միջազգային առևտուր, անվճարունակության թույլտվություն և էլեկտրաէներգիայի մատակարարում։ Հայաստանի զբաղեցրած հորիզոնականի մասով «Ամերիկայի ձայն»-ին պարզաբանում է տվել ՀԲ-ի մասնավոր ոլորտի զարգացման ավագ մասնագետ Վալենտինա Սայնթայնը՝ նշելով, որ ընդհանուր առմամբ Հայաստանը հաջող է գործում, որոշ ոլորտներում առկա հարցերը հիմնականում կապված են օրենսդրական փոփոխությունների հետ, և այդ փոփոխությունները զգալու համար ժամանակ է անհրաժեշտ։
Քրիստինե Հովսեփյան
